Het Internationaal Archief voor de Vrouwenbeweging (IAV) weerspiegelt sinds de oprichting de tijdgeest van de vrouwenbeweging. Deftig en degelijk tot de jaren zestig, activistisch in de jaren zeventig, voorwerp van fusie en schaalvergroting in de jaren tachtig en negentig. Najaar 2005 vierde het huidige Internationaal Informatiecentrum en Archief voor de Vrouwenbeweging (IIAV) haar zeventigjarig bestaan onder andere met een feestavond rond een feministische kennisquiz. Zo bewees zij dat de vrouwenbeweging in de nieuwe eeuw de ideologische scherpslijperij voorbij is.

In de eerste maanden na het uitbreken van de intifada in 1987 in de bezette Palestijnse gebieden waren vrouwen volop actief in de volksopstand. Er was zicht op het uitroepen van een Palestijnse staat en de zichtbaarheid van vrouwen op straat en de actieve vrouwenbeweging stemde hoopvol voor het emancipatorische proces in de Westelijke Jordaanoever en Gaza.
De vrouwenbeweging was volop bezig met de vraag: was het mogelijk een Palestijnse staat op te richten met gelijke rechten voor mannen en vrouwen?

Langzaam bewoog ze de kamer binnen - een museum, boordevol herinneringen aan de nazitijd: de Zwarte Weduwe, 91 jaar oud. In haar studietijd werd ze een fervent aanhangster van Hitler en Himmler. Dit 'geloof' in het nationaal-socialisme zal ze haar hele leven behouden en uitdragen. In 1936 werd ze lid van de NSB, maar vóór de Duitse bezetting zei ze haar lidmaatschap op. Dit was de reden waarom ze na de oorlog niet veroordeeld zou worden. Heel toepasselijk trouwde ze op 'Winterzonnewende' (21 december 1940) met de tweede plaatsvervangend leider van de NSB, Mr. Meinoud Rost van Tonningen. Hij pleegde zelfmoord in 1945 tijdens zijn gevangenschap in Scheveningen. Ze is er van overtuigd dat, als haar man nog zou hebben geleefd, hij de 'Leider van Europa' zou zijn. Hoe komt een ruim twintigjarige vrouw uit een gegoede vooraanstaande liberale familie tot een keuze voor het nationaal-socialisme? Hoe dacht zij over haar eigen rol als vrouw? In hoeverre voldeed zij aan de sekserol, zoals de nazi's dat zagen?

In het oktobernummer 2005 van Historica schreef Susan Hogervorst over de invloed van gender op de 'herinneringspolitiek' van het Ravensbrückcomité en 'herinneringsmakers en -consumenten' binnen de collectieve herinnering. De (collectieve) herinnering vormt eveneens de motor van dit artikel. Via interviews peilde ik naar de ervaringen van twaalf vrouwen die bestraft werden voor collaboratie tijdens de Tweede Wereldoorlog.

'Slaan betekent liefhebben', zijn de woorden waarmee een Russische boer zijn tot de orde geroepen jonge echtgenote troostte. 'Woorden waar natuurlijk een kern van waarheid in schuilt', vertellen Russische vriendinnen in 1986 de Nederlandse slaviste Martine Artz. Maar waarom zou een boer degene die hij lief heeft pijn willen doen? En waarom zou zij dit accepteren? Geweld en liefde kenmerkten het Russische plattelandshuwelijk. De modernisering van Rusland veranderde dit: na 1860 krijgt geweld minder ruimte, wordt liefde belangrijker en verandert bovendien de plaats van de Russische boerin in haar familie en de samenleving.

'Oh, die vrouwenquaestie! Met zeer groote ingenomenheid hebben wij hier steeds gewag gemaakt van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid, het vorige jaar in Den Haag gehouden, want die krachtige uiting van energie, die blijken van vermogen tot samenwerking in eenswillendheid moesten bewondering en sympathie wekken. Maar dat nu daarop volgen moest een zoo enorm lange reeks van geschriften, die van meet af aan het vrouwenvraagstuk behandelden, het nu van deze, dan van gene zijde zijn geweest, moet voor het publiek niet zoo bijzonder aangenaam zijn geweest en moet het bijna zijn verrukking over 'het boek van het jaar 1898' hebben doen betreuren. Want hoe lankmoedig dat publiek ook is, aan alles komt een eind en de berg van geschriften naar aanleiding van 'Hilda van Suylenburg' verschenen, is langzamerhand verpletterend, overstelpend groot geworden.'

Carry van Bruggen is één van de belangrijkste Nederlandse schrijfsters van de vorige eeuw. Ze groeide op in een joods orthodox gezin en maakte de assimilatie van de joden en de teloorgang van het joodse geloof in deze periode van zeer dichtbij mee. De romans die ze schreef over haar joodse jeugd en die ze zelf bestempelde als 'aardige verhalen' (tegenover haar serieuzere filosofische werk) zijn daarom meer dan alleen ontroerende romans. Van Bruggens literaire werk laat een tijdsbeeld zien dat een belangrijke aanvulling kan zijn op de historiografie van het begin van de vorige eeuw.

Onlangs verscheen onder redactie van C.A. Tamse de bundel De stijl van Beatrix ter gelegenheid van het 25-jarige regeringsjubileum van de koningin. De titel is bedrieglijk want eigenlijk is het meer een boek over geschiedenis en functioneren van de monarchie sinds 1813. Negen wetenschappers, elk vanuit hun eigen professie, laten hun licht schijnen over de stijl van de monarchie in heden en verleden. Dat leidt onvermijdelijk tot veel overlap in de analyses, maar interessant is de gekozen benadering wel. Ook Beatrix zelf komt aan het woord. Aan het einde van de bundel is de toespraak afgedrukt die zij hield bij de aanvaarding van haar erepromotie in Leiden op 8 februari 2005.