Science Fiction

Last woman standing
Op het eerste gezicht lijkt een historisch tijdschrift niet de aangewezen plaats voor een artikel over sciencefiction. Sciencefictionfilms zijn niettemin bij uitstek geschikt als historische bron omdat ze - vaak op een heel extreme manier - toekomstvisies uit het verleden inzichtelijk maken, zowel op het inhoudelijke als op het formele vlak. Beide aspecten komen aan bod in deze bijdrage, die een kennismaking biedt met de meest spraakmakende gelegenheden waarbij vrouwen in de door mannen gedomineerde Îwereld van de toekomstâ het voortouw nemen.

Raymond Harper

 

Toneel

Kenau's erfdochters
In Neerlands erfgoed floreren vele helden. Bekende vaderlandse heldinnen zijn echter schaars, of er nu blauw of rood bloed door haar aderen stroomt. Op zich is het niet verwonderlijk dat heldhaftige vrouwen onzichtbaar blijven. Fysieke kracht, moed en onverschrokkenheid, inclusief de daarin te bereiken rangorde van goed-beter-best, hebben mannen immers in principe exclusief voor zichzelf gereserveerd. Als een vrouw, zoals Kenau, wel een heldinnenstatus wordt verleend, lijkt er reden je af te vragen waarom dit gebeurt. Pim van Oostrum analyseerde het toneelstuk van Juliana Cornelia de Lannoy (1738-1782), die als vierde auteur een treurspel schreef over Haarlems beleg van 1572-1573. In de stukken van eerdere schrijvers was Kenau geïsoleerd van haar seksegenoten door haar voor een vrouw uitzonderlijke moed of door haar onvrouwelijkheid te benadrukken. De Lannoy stelt dat beide seksen in moed gelijkwaardig zijn, en verbindt daar voor vrouwen een politieke consequentie aan.

Pim van Oostrum

 

Slavernij

Getuigenissen van Jamaicaanse slavinnen 1834-1838
Historici die onderzoek doen naar Jamaicaanse slavinnen hebben zich toegelegd op het beschrijven van de ervaringen van slavinnen als (re) productieve arbeidskrachten. Hun studies zijn gebaseerd op ooggetuigeverslagen zoals dagboeken, reisverslagen en plantagecorrespondentie. Alhoewel de historici benadrukken dat deze bronnen onbetrouwbaar zijn vanweg hun Eurocentrische en androcentrische vooroordelen en racisme, vertrouwen ze desondanks bijna alleen maar op deze verslagen. Dit heeft tot gevolg dat ze net zoals de tijdgenoten de slavinnen neerzetten als passieve slachtoffers. In dit artikel wil Henrice Altink aantonen dat het opnemen van bronnen waarin slavinnen zelf spreken het bestaande beeld van slavinnen kan verrijken. Deze bronnen demonstreren namelijk dat slavinnen ook actief handelende individuen waren.

Henrice Altink

 

Burgerschap

Een goede burger is altijd vader
De eeuw die volgde op het glorieuze tijdperk van de Gouden Eeuw werd door tijdgenoten ervaren als een periode van verval. In de achttiende eeuw schreven moralisten en journalisten vele pamfletten en tijdschriftbijdrages waarin burgers werden opgeroepen zich in te zetten voor versterking van de Republiek; een mentaliteitsverbetering van de burgers zou de vervallen Nederlanden er weer bovenop moeten helpen. Op de vraag wie er aan het einde van de achttiende eeuw door journalisten en spectatorschrijvers dan als de ideale, brave burger werd beschouwd, kan een duidelijk antwoord worden gegeven: een goede burger was altijd vader.

Marieke Smulders

 

Tweede generatie

Een NSB-dochter
Tijdens de Duitse bezetting hadden, volgens Lou de Jong, zoân 150.000 volwassen Nederlanders, uit eigenbelang of uit overtuiging zich aan de zijde van de bezetter geschaard. Of zij nu misdaden hadden bedreven of niet, zij werden als 'fout' bevonden en aangemerkt. Het merendeel was vóór of werd tijdens, voor kortere of langere tijd, of de gehele bezetting door, lid van de Nationaal -Socialistische Beweging. De NSB. Na de oorlog moesten naar schatting 200.000 kinderen, van wie slechts circa 12.000 tot de jeugdorganisatie van de NSB waren toegetreden, leven in de schaduw van het oorlogsverleden van hun ouders. Nanda van der Zee sprak voor Historica met een dochter van zo'n 'foute' Nederlander over een belast leven.

Nanda van der Zee

 

Universiteit

Interview met Diederik Oostdijk
'De positie van de vrouw in Nederland en de Verenigde Staten van Amerika, 1929-1969' was tien jaar geleden een van de eindexamenonderwerpen van het vak geschiedenis op middelbare scholen. In amper honderd pagina's leerden de eindexamenkandidaten over veertig jaar continuïteit en verandering in Nederlandse en Amerikaanse vrouwenlevens. Het was wel voor het eerst dat er speciaal aandacht werd besteed aan vrouwengeschiedenis. Suzanne Hautvast sprak voor Historica met de amerikanist en anglist Diederik Oostdijk, die in 1990 eindexamen geschiedenis deed, over zijn passie voor de Amerikaanse populaire cultuur en de vanzelfsprekendheid van vrouwengeschiedenis. Oostdijk weet duidelijk te maken dat vrouwengeschiedenis niet je vak hoeft te zijn om vrouwen de geschiedenis in te schrijven.

Suzanne Hautvast

 

Recensies

Bluesvrouwen van het eerste uur

Marijke Huisman

 

Een allerneeteligst caracter

Els Kloek

 

Tentoonstelling

Elck zijn waerom

Annette Wiesman

 

Jaarrede voorzitter VVG

Maria Grever

 

Onder de loep

Heleen Massee en Lizzy Jongma

 

Historica-service

 

IFRWH

 

Vers van de pers

 

SVVT