In memoriam Selma Leydesdorff (1949-2025)
In memoriam Selma Leydesdorff (1949-2025)
Op 6 oktober 2025 overleed historica Selma Leydesdorff. Verschillende artikelen waarin zij werd herdacht, schetsten al haar levensloop: geboren kort voor de soevereiniteitsoverdracht in Indonesië, bracht ze haar vroege jeugd door in Paramaribo, en tot het gezin in 1954 naar Amsterdam kwam. Daar volgde ze de opleiding geschiedenis aan het Historisch Seminarium van de Universiteit van Amsterdam. Na haar studie bouwde ze voort op wat daar destijds mentaliteitsgeschiedenis en psycho-historie werd genoemd. Vanaf haar studententijd leefde ze samen met Siep Stuurman, historicus van ideeëngeschiedenis. Selma ontwikkelde haar eigen invalshoek verder tot een specialisatie die haar werk zou kenmerken: mondelinge geschiedenis (oral history). De individuele ervaringen en herinneringen van mensen over situaties van ontreddering en gevaar vormden een belangrijk onderwerp in haar werk. In die onderwerpskeuze en benadering van geschiedschrijving kwamen een aantal inzichten samen. Uit het politieke en sociale feminisme nam zij het idee mee dat het persoonlijke politiek is – Selma Leydesdorff was actief in Dolle Mina en Wij Vrouwen Eisen, en stond mee aan de wieg van vrouwen- en later gendergeschiedenis. Ook haar familiegeschiedenis speelde een rol: ze kende een diep doorleefd besef van de geschiedenis en doorwerking van de Holocaust. Ze dacht kritisch na over de wijze waarop overlevenden en samenlevingen in verschillende politieke constellaties na de Tweede Wereldoorlog met dat verleden omgingen.
Ding mee naar de Johanna Naberprijs 2026
Heb jij tussen 1 januari 2025 en 1 januari 2026 een scriptie afgerond over vrouwen- en/of gendergeschiedenis? Dan roepen Atria en de VVG je op je aan te melden voor de Johanna Naberprijs. De winnaar krijgt een publicatie in het wetenschappelijke tijdschrift Historica en wint €500. De prijs is een initiatief van de VVG en Atria.
Meer informatie vind je in de rubriek Johanna Naberprijs.
Marlies Couch wint JNP 2025
Marlies Couch wint de Johanna Naberprijs 2025, een prijs voor de beste afstudeerscriptie op het gebied van vrouwen- en/of gendergeschiedenis aan de Nederlandse en Vlaamse universiteiten. Haar scriptie gaat over de sociale en medische zorg voor meisjes en vrouwen die verkrachting of andere vormen van seksueel geweld hadden overleefd. Marlies Couch wint een bedrag van 500 euro en krijgt de gelegenheid om een artikel te schrijven voor het tijdschrift Historica.
In Historica 3 2025
Het laatste Historica-nummer van jaargang 2025 is een themanummer over menstruatie. Karen Hollewand en Rina Knoeff (Rijksuniversiteit Groningen) schrijven over menstruatie in de geneeskunde van de vroegmoderne Nederlanden en James Kennaway (Rijksuniversiteit Groningen) heeft een intrigerend artikel over "de gynaecologie van muziek en menstruatie in de 19de eeuw". Willemijn Ruberg (Universiteit Utrecht) verdiept zich in rechtszaken waarin menstruatie een argument was. Hanneke de Boer (Rijksuniversiteit Groningen) onderzocht de omgang met menstruatie in Nederland in de jaren 1960 en Inge Schriemer (Nederlands openluchtmuseum) beschrijft een participatieve verzamelproject rond voorwerpen en verhalen rond menstruatie. Camilla Mørk Røstvik sluit af met een bijdrage over menstruatie en heksen. Ook de genderview past in het thema : Hanneke de Boer ging in gesprek met Helen King (Open University) over haar onderzoek naar de geschiedenis van het vrouwenlichaam en menstruatie.
Historica is volledig Open Access: je vindt elk nummer (zowel volledig als de artikels apart) op de website van de UGP.
Recensie | Sofie van Bunschot et al – Gebouwen door Vrouwen
weinig vrouwen te vinden. Het lijkt alsof ‘onze’ gebouwen alleen door mannen gebouwd zijn.
Recensie | Helen King - Immaculate Forms: Uncovering the History of Women’s Bodies
In 1859 werd een kleermaakster uit Yorkshire eindelijk behandeld voor haar hysterie, waarvan de symptomen haar al jaren plaagden: Overgeven, pijn, onregelmatige menstruatie en obstipatie. De arts Isaac Baker Brown behandelde haar met een operatie die hij voor een grote verscheidenheid van aandoeningen inzette: Clitoridectomie.
Het volledig verwijderen van het hele externe deel van de clitoris was een van de nieuwe methodes tegen hysterie en andere gynaecologische aandoeningen. Dit verhaal is één van de talloze voorbeelden uit het boek Immaculate Forms: Uncovering the History of Women’s Bodies van emeritus-hoogleraar Helen King. Aan de hand van vier lichaamsdelen die als typisch vrouwelijk worden gezien – borsten, clitoris, maagdenvlies en baarmoeder – maakt King duidelijk dat niet alleen onze ideeën over gender, maar ook over biologische sekse diepgeworteld zijn in onze geschiedenis.
/ Diedelot Denessen /
Recensie | Agnes van Steen - Van liefdadigheid naar abortusstrijd. Leidse vrouwen en de Nederlandse vrouwenbeweging van 1860 tot 1990
November 2023 woonde ik online een boeiende promotie bij. Agnes van Steen promoveerde op een studie naar de Leidse vrouwenbeweging van 1860 tot 1990. Het gaat om een gedegen project vanuit een originele invalshoek. Ze combineert een langlopende geschiedenis met een niet eerder onderzocht deel van de vrouwenbeweging vanuit verschillende aspecten: politiek, economisch, sociaal en cultureel. Van Steen, die in haar werkzame leven lerares geschiedenis was, heeft mede aan de wieg gestaan van de Leidse vrouwengeschiedenisgroep in 1976.[1] Dat levert een informatief boek op, dat engagement combineert met professionaliteit. De lange onderzochte fase in haar boek noopt tot selectie van tijdsperiodes in deze bespreking. Ik concentreer me op de zogenaamde eerste en tweede feministische golf, waarvan al het nodige bekend is, maar toch lang niet genoeg, als ik dit boek overzie.
/ Anneke Ribberink /
Lees meer: Recensie | Agnes van Steen - Van liefdadigheid...
Recensie | Jens Andersen - Tove Ditlevsen: de biografie
In 2020 liet Das Mag de Kopenhagen-trilogie van Deense auteur
Tove Ditlevsen voor het eerst vertalen naar 
het Nederlands door Lammie Post-Oostenbrink. De trilogie sloeg in als een bom, vele lyrische recensies over deze indringende autofictie volgden. Als lezer zit je dicht op de huid van Ditlevsen en de beknellende sfeer waarin een schrijvende vrouw in die tijd leefde is goed voelbaar. Later verschenen ook De gezichten en Kwaad geluk bij dezelfde uitgeverij. Al snel volgde deze biografie van de hand van de Deense Jens Andersen, die eerder de biografieën over Astrid Lindgren, Hans Christian Andersen en de LEGO-familie schreef. In 1997 schreef Andersen al een biografie over Ditlevsen, maar door de hernieuwde (internationale) aandacht voor haar oeuvre vond hij
het tijd voor een nieuwe versie.
/ Loes Heiligers /
Tip voor dit najaar: ‘Vrouwen van Papier’
Dit najaar werpt het project ‘Vrouwen van Papier’ nieuw licht op de vergeten vrouwelijke correspondenten van Guido Gezelle. Meer dan tweehonderd vrouwen, zoals Savina, Cordelia, Jemima, Kate en Lucy, schreven in de negentiende eeuw brieven naar Gezelle. Hun zeshonderd brieven, bewaard in het Gezellearchief van de Openbare Bibliotheek Brugge, vertellen verhalen die lang onopgemerkt bleven.
Recensie | Steffie van den Oord - De vrouwen van Hendrik de Jong
In De vrouwen van Hendrik de Jong geeft Steffie van den Oord gestalte aan de vrouwen die tussen 1892 en 1898 verstrikt raakten in de netten van de Nederlandse oplichter en moordenaar Hendrik de Jong. Kundig verweeft ze feit en fictie tot een historische roman die een stem geeft aan de slachtoffers van De Jong.
/ Laura Nys /
Lees meer: Recensie | Steffie van den Oord - De vrouwen van...
Recensie | Janina Ramirez - Femina
Femina begint met vaart. Een omschrijving van de suffragettes’ actie bij de paardenrace van Epsom in 1913 is het (op het eerste gezicht onwaarschijnlijke) decor om de Middeleeuwse vrouwengeschiedenis in te leiden.Het blijkt dat de jonge activiste Emily Wilding Davison die bij deze actie het leven liet mediëviste was. In een boek over de Middeleeuwen weet Ramirez ook interessante feiten over de suffragettes te brengen.1 Hierna vervolgt Femina met een reis door Middeleeuws Europa.
/ Loes Heiligers /